Sociale en cognitieve processen vormen onze gedachten, gevoelens en gedragingen.
Sociale processen beïnvloeden ons, afhankelijk van hoe we tegen anderen aankijken en die anderen waarderen en eventueel druk daarvan voelen. Mensen om ons heen bepalen onze gedachten, gevoelens en acties, de groepen waartoe we behoren, onze persoonlijke relaties, lessen uit de opvoeding en de cultuur waar we deel van uitmaken.
Cognitieve processen zijn de manieren waarop we onze herinneringen, percepties, gedachten, emoties en motieven gebruiken voor ons begrip van de wereld en onze responsen vorm geven.
Perceptie is een vreemd verschijnsel. Je kunt het definiëren als het waarnemen en het organiseren, interpreteren en begrijpen van de verschillende gewaarwordingen; de opname van stimuli en het vertalen van deze stimuli in neurale signalen naar de hersenen.
Perceptie noemen we wel een heuristisch interpretatieproces, omdat het gebaseerd is op bruikbare veronderstellingen die meestal, maar niet altijd, tot een juiste oplossing leiden. Een heuristiek is een soort automatisme dat mensen gebruiken in verschillende situaties. Zowel bottom-up (zintuig naar hersenen) als top-down (cognities; kennis en ervaring zeg maar).
We zijn sterk geneigd om gebeurtenissen te coderen en maken graag gebruik van impliciete activering van responsen. Dat betekent dat er een automatische reactie volgt zonder de stimulus bewust waar te nemen. Een gevaar bijvoorbeeld bij perceptie is dat, als we eenmaal dit hebben opgeslagen, we een tweede, derde, vierde en honderdste keer geneigd zijn hetzelfde ‘wandelpad’ te belopen. O ja, dit heb ik al eens geïnterpreteerd, er zit een waarde aan. Seen it, been there.
Om het nog iets ingewikkelder te maken, soms hebben we herinneringen juist foutief opgeslagen, zodat we eigenlijk iets percipiëren op basis van een foutieve herinnering. Tel daar nog bij dat niet alles volledig tot het bewustzijn doordringt. Er zit een filter op het waarnemen van alle gewaarwordingen, we hebben selectieve aandacht.
Heuristiek, codering, foute herinneringen en filters. Eigenlijk komt het er op neer dat datgene dat we percipiëren een zeer sterk gekleurde subjectieve werkelijkheid is, gebaseerd op wie we zijn, waar we zijn en wat we ons, al dan niet terecht, herinneren. Wat mensen dus uiteindelijk als realiteit ervaren, is dus eigenlijk hun individuele perceptie daarvan. Protagoras (480-410 v.C.) schreef er heel lang geleden al over. De mens is de maat van alle dingen.
Gezien de wereldbevolking praten we dus over bijna 7 miljard percepties per seconde, om eens een tijdsinterval te nemen. In dit licht bezien is het dus eigenlijk zeer verwonderlijk dat we überhaupt in staat zijn gebleken om een Mens 1.0 neer te zetten, voorzien van broodtrommel achter op de fiets, monter naar het werk van 9 tot 5 en eens per week weekend vieren. Kennelijk is er een gemeenschappelijke factor die al die verschillende werkelijkheden toch bindt. Die moeten we dus vinden binnen de sociale processen, waar we mee begonnen.
Juist aan dit sociale kader gaan we sleutelen met een sterk veranderende omgeving, met veel minder voor de hand liggende gemeenschappelijkheden. De groepen waar we deel van uitmaken veranderen en de persoonlijke interacties veranderen. Zaken uit de opvoeding of cultuur kunnen gaan botsen met nieuwe verwachtingen.
In onze huidge perceptie menen we vrij te zijn als we tijd en plaats van werken zelf veel meer kunnen bepalen. Naast alle voordelen, die er in grote mate zijn en veel worden genoemd, zijn er echter ook nadelen.
Op tijd op het werk zijn en de klus klaren en dan pas naar huis, koffie schenken voor de baas, werkoverleg met kaakjes, ouwehoeren bij het koffieapparaat. Zaken die nu als normale zaken van alledag worden gepercipieerd worden zaken uit het verleden.
Minder sterke karakters zullen met grote moeite meer vrijheden kunnen hanteren, niet eens noodzakelijk uit kwade wil. Scheiding van werk en privé is een kunst die vele Mensen 1.0 niet eens verstaan. We zullen onze perceptie van ons werkleven en ons privéleven moeten bijstellen als deze werkelijkheden meer en meer in elkaar gaan overvloeien. Het loslaten van beelden die onze hersenen allang als platgetreden paden hebben opgeslagen. Het vervagen van kaders met collega’s en leidinggevenden schept een werkelijkheid die zonder omkadering misschien gaat grenzen aan de virtuele reclamewereld of een LAN party.
Gechargeerd? Ja, natuurlijk. Ook is het niet de bedoeling kwade profetieën te propaganderen. Maar de link tussen psychologie en de Mens 2.0 kom ik nog te weinig tegen. De plannen liggen klaar, organisaties gaan nadenken over Het Nieuwe Werken, het Web 2.0, de Nieuwe Werknemer. Benamingen die al doen vermoeden dat er iets gaat veranderen.
Maar daar waar Nieuw Werken niet alleen organisaties raakt maar ook privélevens laten we dit denken vooralsnog alleen over aan die organisaties. Een schone taak voor HRM afdelingen en coaches. Ik zou daar graag nog iets meer maatschappelijke of politieke stimulans zien. Het zou ook goed zijn dat u zelf ook al eens nadenkt over hoe u als Werknemer 2.0 uw Nieuwe Leven zal percipiëren. Op uw unieke manier natuurlijk.
